Turystyka – Zabytki AGI

Kościół poewangelicki w Kromnowie - Artystyczna Galeria Izerska

Kościół poewangelicki w Kromnowie – historia i najważniejsze informacje

Kościół poewangelicki w Kromnowie to jeden z najcenniejszych zabytków dawnej architektury protestanckiej na terenie Gmina Stara Kamienica. Obiekt znajduje się w centrum wsi Kromnów i dziś pełni funkcję Artystycznej Galerii Izerskiej. Budowla jest wpisana do rejestru zabytków pod numerem A/757/982/J decyzją z 2 października 1989 r.

Historia sięgająca XVIII wieku

Historia ewangelickiej społeczności w Kromnowie związana jest z burzliwymi dziejami Śląska. Po przejęciu regionu przez Prusy protestanci uzyskali możliwość budowy własnych świątyń. Wówczas, około 1744 roku, powstał pierwszy zbór ewangelicki w Kromnowie – budowla szachulcowa, typowa dla lokalnego budownictwa tamtego okresu. Rozwijająca się wspólnota oraz pogarszający się stan techniczny drewnianego obiektu sprawiły, że na początku XIX wieku podjęto decyzję o budowie nowej, trwalszej świątyni. Obecny kościół wzniesiono w 1802 roku według projektu i pod nadzorem mistrza murarskiego Menzla ze Starej Kamienicy. Według lokalnych przekazów nową budowlę wzniesiono wokół starego kościoła, dzięki czemu nabożeństwa mogły odbywać się niemal do zakończenia prac budowlanych.  Przez kolejne dziesięciolecia świątynia była centrum życia religijnego miejscowych ewangelików. Kościół przechodził remonty i modernizacje, między innymi w 1844 oraz 1888 roku, co świadczy o jego dużym znaczeniu dla mieszkańców wsi i okolicznych miejscowości.

Architektura charakterystyczna dla śląskich kościołów protestanckich

Kościół w Kromnowie wyróżnia się prostą, ale elegancką formą architektoniczną. Budowla została wykonana z kamienia i założona na rzucie prostokąta. Jej bryłę przykrywa wysoki dach mansardowy, który nadaje obiektowi reprezentacyjny charakter i doskonale wpisuje się w krajobraz Pogórza Izerskiego. Elewacje podzielone są pilastrami, a otwory okienne posiadają piaskowcowe obramienia. Wnętrze miało charakter salowy, typowy dla protestanckiej architektury sakralnej. Szczególnie ważnym elementem były drewniane empory, pozwalające pomieścić dużą liczbę wiernych podczas nabożeństw. Pierwotnie dach świątyni pokryty był gontem, który z czasem zastąpiono łupkiem. Do dziś zachowały się fragmenty historycznej konstrukcji oraz elementy dawnego układu wnętrza. Mimo wielu zniszczeń obiekt nadal zachowuje autentyczny charakter dawnej śląskiej świątyni ewangelickiej. W czasach swojej świetności kościół posiadał bogate wyposażenie liturgiczne i muzyczne. W 1815 roku ufundowano ołtarz oraz ambonę, które stanowiły centralny element wnętrza. Szczególną wartość miały również organy wykonane przez znanego organmistrza Schlaga ze Świdnicy. Niestety po II wojnie światowej, wraz z opuszczeniem świątyni przez dawnych mieszkańców, większość wyposażenia uległa rozproszeniu, zniszczeniu lub została rozkradziona. Przez wiele lat obiekt pozostawał opuszczony i stopniowo popadał w ruinę.

Lata zapomnienia i ratunek dla zabytku

Po 1945 roku kościół utracił swoją pierwotną funkcję. Zmiany granic, wysiedlenia ludności niemieckiej oraz przemiany społeczne sprawiły, że wiele dawnych świątyń ewangelickich na Dolnym Śląsku zostało opuszczonych. Podobny los spotkał również kościół w Kromnowie. Przez dziesięciolecia niszczały dach, wnętrza oraz konstrukcja budynku. Dopiero w latach 1993–1995 rozpoczęto pierwsze prace zabezpieczające, które uchroniły obiekt przed całkowitym zawaleniem. Prawdziwe odrodzenie zabytku nastąpiło jednak dopiero po 2011 roku, kiedy rozpoczęto kompleksową rewitalizację z wykorzystaniem środków europejskich oraz wsparcia samorządu. Dzięki przeprowadzonym pracom udało się nie tylko uratować historyczną bryłę budynku, ale także przywrócić temu miejscu nowe życie i funkcję społeczną.

Artystyczna Galeria Izerska – nowe życie zabytku

Obecnie dawny kościół poewangelicki w Kromnowie pełni funkcję Artystycznej Galerii Izerskiej – wyjątkowego miejsca na mapie kulturalnej regionu, które z powodzeniem połączyło historię, sztukę i współczesną działalność społeczną. Dzięki przeprowadzonej rewitalizacji historyczne wnętrza odzyskały dawny blask, a opuszczona niegdyś świątynia ponownie wypełniła się życiem, muzyką i ludźmi.

Szczególną rolę w nadaniu temu miejscu wyjątkowego charakteru odegrali Wiola Pietrzak oraz Adam Spolnik. To właśnie dzięki ich zaangażowaniu, pasji i ogromnej pracy obiekt nie stał się jedynie odrestaurowanym zabytkiem, ale prawdziwym centrum kultury i sztuki regionu. Szczególnie pod kierownictwem Adama Spolnika działalność galerii nabrała rozmachu i prestiżu. Dawny kościół zaczął przyciągać artystów, muzyków, fotografów i twórców z całego Dolnego Śląska oraz spoza regionu. W historycznych murach organizowane są liczne:

  • koncerty,
  • wystawy malarstwa,
  • wystawy fotografii,
  • spotkania autorskie,
  • warsztaty artystyczne,
  • wydarzenia promujące kulturę i historię Gór Izerskich,
  • kameralne wydarzenia muzyczne i poetyckie,
  • spotkania integrujące lokalną społeczność.

Artystyczna Galeria Izerska stała się miejscem wyjątkowym — przestrzenią, gdzie dawna architektura sakralna spotyka się ze współczesną kulturą. Charakterystyczne wnętrze dawnego kościoła, jego akustyka oraz niepowtarzalny klimat sprawiają, że organizowane tutaj wydarzenia posiadają szczególną atmosferę i są wysoko oceniane zarówno przez mieszkańców, jak i odwiedzających region turystów.

Dzięki aktywności galerii Kromnów coraz częściej pojawia się na mapie ważnych wydarzeń artystycznych Pogórza Izerskiego. Obiekt stał się przykładem tego, jak zabytkowi można nadać nowe życie z poszanowaniem jego historii i dawnego charakteru.

Galeria aktywnie promuje również lokalnych twórców oraz dziedzictwo kulturowe regionu, przypominając o wielokulturowej historii dawnych Gór Izerskich i Kotliny Jeleniogórskiej.

Aktualne wydarzenia, fotografie oraz działalność Artystycznej Galerii Izerskiej można śledzić na oficjalnym profilu Facebook:

Artystyczna Galeria Izerska – Facebook