Sołectwa – Kromnów

Kromnów to wieś o wyjątkowo długiej i dobrze udokumentowanej historii na Pogórzu Izerskim. Po raz pierwszy pojawia się w źródłach już na początku XIV wieku, w latach 1303–1313, w księdze Liber fundationis Episcopatus Vratislaviensis, gdzie wzmiankowany jest pod nazwą Crumnow. Początkowo wieś należała do rodu von Czeisbergów, jednak już w 1374 roku trafiła w ręce jednego z najpotężniejszych śląskich rodów – Schaffgotschów, którzy przez stulecia odgrywali kluczową rolę w historii regionu.

W 1343 roku w dokumencie książęcym pojawia się kolejna ważna wzmianka o miejscowości: książę jaworski Henryk potwierdził sprzedaż fragmentu lasu Peterowi von Borau, opisując przy okazji Kromnów jako osadę wyznaczającą granicę jego posiadłości.

Od wczesnych czasów nowożytnych Kromnów rozwijał się jako wieś chłopska z wyraźną specyfiką religijną. Lokalna społeczność bardzo szybko przyjęła protestantyzm – już od połowy XVI wieku mieszkańcy użytkowali tutejszy kościół ewangelicki. W latach 1588–1589 wieś odegrała rolę w lokalnych wystąpieniach społecznych związanych z kaznodziejami reformacyjnymi. Rozruchy te, zakończone dopiero po interwencji cesarza Rudolfa II, zapisały się w historii jako jedne z pierwszych buntów ludowych na tym obszarze.

Kromnów rozwijał się również gospodarczo. Już w czasach nowożytnych był ważnym ośrodkiem tkactwa chałupniczego, które stanowiło podstawę utrzymania dużej części mieszkańców aż po XIX wiek. W 1715 roku hrabia von Schaffgotsch zniósł obowiązek pańszczyzny, zamieniając go na czynsz pieniężny, co przyspieszyło rozwój społeczny wsi.

W XVIII i XIX wieku wieś kwitła. Istniały tu liczne warsztaty rzemieślnicze, młyn wodny, karczmy, szkoły (zarówno ewangelicka, jak i katolicka), a w 1786 roku działały już dwa kościoły. W pierwszej połowie XIX wieku Kromnów liczył 147 domów oraz ponad 30 przedstawicieli rzemiosł, w tym garbarzy i tkaczy płótna.

Po 1945 roku, w wyniku zmian granic i ludnościowych, Kromnów – podobnie jak cała okolica – zmienił strukturę mieszkańców i nazewnictwo. Funkcjonowały wówczas liczne formy nazwy, m.in. Krąpów, Krąpnów, Krępna i Krimnów, aż do 1946 roku, kiedy oficjalnie przyjęto nazwę Kromnów.

Dziedzictwo kulturowe i walory krajobrazowe

Kromnów wyróżnia się niezwykle bogatym dziedzictwem historycznym i kulturowym, które do dziś jest widoczne w krajobrazie wsi. Wśród najbardziej znaczących obiektów znajdują się:

• kościół filialny. pw. św. Jerzego, drewniany, z XVI w. – obecny obiekt powstał około 1930 roku na miejscu wcześniejszego kościoła, lecz zachował m.in. renesansową chrzcielnicę z 1593 roku, związaną ze starszą tradycją sakralną wsi. Jest to jedyny zachowany kościół drewniany tego typu w Zachodnich Sudetach,

• Dawny kościół ewangelicki powstał w 1744 r. jako drewniany dom modlitwy, a w 1802 r. został zastąpiony większą, murowaną świątynią. Po II wojnie światowej budynek utracił funkcję religijną, a dziś działa w nim Artystyczna Galeria Izerska – ważne centrum kultury i sztuki regionu.

• Zimna Przełęcz to malownicze, szerokie siodło górskie położone na wysokości ok. 525 m n.p.m., oddzielające Grzbiet Kamienicki Gór Izerskich od Pogórza Izerskiego. Przez przełęcz prowadzi lokalna droga i szlaki turystyczne, a jej otoczenie stanowią łąki, pola i łagodne zbocza, z których roztaczają się rozległe panoramy na pasmo Karkonoszy i Kotlinę Jeleniogórską, tworząc jeden z najpiękniejszych widoków w regionie.

• Bobrowe Skały to malownicza, granitowa grupa skalna położona w Górach Izerskich na terenie Piechowic, tuż przy granicy z gminą Stara Kamienica i w niewielkiej odległości od Kromnowa. Jest to jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc widokowych regionu – pionowe ściany, uskoki, szczeliny i naturalne tarasy tworzą niezwykle malowniczy krajobraz, idealny do fotografii i krótkich wędrówek. 

Formy ochrony przyrody:

według danych Centralnego Rejestru From Ochrony Przyrody (CRFOP) z dnia 30.06.2017 na obszarze wsi Kromnów znajdują się 2 formy ochrony przyrody:

• Natura 2000 Specjalne Obszary Ochrony – Łąki Gór i Pogórza Izerskiego
• Natura 2000 Obszary Specjalnej Ochrony – Góry Izerskie

Dawne nazwy miejscowości

• 1300 Crumpow
• 1343 Kromonov
• 1374 Crumnov, Cromnow
• 1552 Kromenau vel Crommenau
• 1668 Crommenhau
• 1677 Krummenau
• 1687 Crumenaw
• 1721 Crommenau
• 1825 Krommenau
• 1945 Krąpów, Krąpnów, Krumnów, Krępna, Krimnów
• 1946 Kromnów

Kromnów dziś

Kromnów przeżywa obecnie okres wyraźnych przemian. Położenie w pobliżu Jeleniej Góry i Piechowic, a przede wszystkim wygodny dostęp do DK5, sprawiają, że wieś staje się atrakcyjną alternatywą dla mieszkańców miast poszukujących przestrzeni, widoków i jakości życia. Na mapie gminy Stara Kamienica to właśnie tu powstaje coraz więcej domów, a do wsi wprowadzają się nowe rodziny, przyciągnięte spokojem i wyjątkowym krajobrazem Pogórza Izerskiego.

Ogromnym walorem Kromnowa jest oferta kulturalna i turystyczna. Wyróżnia się Artystyczna Galeria Izerska, która zmieniła dawny kościół w tętniący życiem dom sztuki i miejsce spotkań ludzi kultury z całego regionu. Rozbudowana infrastruktura rowerowa, bliskość szlaków, kompleksy leśne oraz widoki na pasmo Karkonoszy czynią Kromnów miejscem ciekawym nie tylko do odwiedzenia, ale przede wszystkim do zamieszkania.

Dla turysty Kromnów jest zaskakująco atrakcyjny: trasa rowerowa prowadząca od Zimnej Przełęczy przez Wojcieszyce do Rybnicy, przez malownicze pola i lasy, a w pogodne dni można podziwiać stąd szeroką panoramę Karkonoszy. To miejsce idealne na jednodniowy wypad rowerowy, rodzinny spacer albo spokojny weekend poza miastem — z kawą w dłoni, widokiem na góry i sztuką na wyciągnięcie ręki.

Bibliografia:

Słownik geografii turystycznej Sudetów – Góry Izerskie, praca zbiorowa pod red. Marka Staffy, 1989 r.