Stara Kamienica

Stara Kamienica jest jedną z najstarszych wsi w Kotlinie Jeleniogórskiej i całym regionie Sudetów. Jej korzenie sięgają średniowiecza, a niektóre hipotezy wskazują nawet na X wiek jako czas pierwszego umocnienia obronnego w tym miejscu. Początkowy rozwój osady związany był z położeniem przy ważnym Trakcie Żytawsko–Jeleniogórskim, prowadzącym przez pogranicze śląsko–czeskie i śląsko–saskie. Pierwsza znana wzmianka pisana pochodzi z 30 grudnia 1242 roku, kiedy to książę Bolesław Rogatka przekazał zamek i siedem łanów ziemi w Starej Kamienicy rycerzowi Siboto Scofowi z rodu Owca

. Scof był protoplastą rodu, który później przeszedł do historii jako Schaffgotschowie – najważniejszego i najpotężniejszego rodu rycerskiego Kotliny Jeleniogórskiej.

Pierwotny zamek, rozbudowany i odnowiony przed nadaniem go Siboto, stanowił silny punkt obronny – twierdzę otoczoną fosą, z przestronnymi wnętrzami i komnatami. Jego losy przez kolejne stulecia związane były z rodem Schaffgotschów, którzy z Kamienicy uczynili ważne ogniwo swojej majątkowej potęgi. W XIV wieku kolejni przedstawiciele rodu ufundowali kościół w miejscowości oraz rozszerzali swoje ziemie o Cieplice, Gryfów i kolejne dobra regionu

. W drugiej połowie XVI wieku dawna warownia została przekształcona w renesansową rezydencję – jedną z najbardziej okazałych w Kotlinie Jeleniogórskiej.

XVII wiek przyniósł jednak dramatyczne wydarzenia. W 1615 roku na zamku doszło do tragicznego zabójstwa Bernarda von Schaffgotscha, a rok później budowla spłonęła. Choć szybko ją odbudowano, kolejna fala zniszczeń przyszła wraz z wojną trzydziestoletnią, kiedy zamek przechodził z rąk do rąk, a majątek został skonfiskowany przez cesarza Ferdynanda III po egzekucji Johanna Ulricha von Schaffgotscha

.

Wiek XVII i XVIII przyniósł też dramaty mieszkańcom. W 1702 roku wieś została dotknięta katastrofalną powodzią, która zburzyła dziesiątki domów, mosty i wał zamkowy, a 1758 rok przyniósł kolejny pożar niszczący zamek i część zabudowań. Budowla nigdy nie została już odbudowana, a jej ruiny stały się trwałym symbolem historii wsi

.

XIX stulecie okazało się dla Starej Kamienicy czasem intensywnego rozwoju gospodarczego. Po reformach Fryderyka Wielkiego odnotowano rozkwit rzemiosła, handlu, tkactwa i młynarstwa, a mieszkańcy zajmowali się kowalstwem, szewstwem, tkactwem, garbarstwem czy murarstwem. W 1866 roku otwarcie linii kolejowej Jelenia Góra–Zgorzelec z dworcem w Starej Kamienicy wprowadziło wieś w nowoczesną epokę komunikacji, zwiększając ruch turystyczny i łącząc wieś z większymi ośrodkami miejskimi

.

W okresie międzywojennym Stara Kamienica była dużą, tętniącą życiem wsią z rozbudowanym rzemiosłem, licznymi gospodarstwami i bogatą ofertą usługową. Funkcjonowały tu zakłady tkackie, cegielnia, farbiarnia i bielarnie, rozwijały się spółdzielnie, działała automatyczna centrala telefoniczna, apteka i urząd pocztowy. Mieszkańcy uczestniczyli w życiu licznych stowarzyszeń sportowych, śpiewaczych i towarzyskich, a lokalne wydarzenia i święta przyciągały społeczność z całej okolicy

.

Historia Starej Kamienicy naznaczona jest więc wielowiekową obecnością rodu Schaffgotschów, okresem świetności renesansowej rezydencji, wojnami i klęskami żywiołowymi, lecz także nowoczesnym rozwojem gospodarczym XIX i XX wieku. Dziś ruiny zamku stoją jako ważny znak lokalnej tożsamości, a wieś – będąca siedzibą władz gminnych – kontynuuje tradycję miejsca wyjątkowego, w którym dzieje, kultura i codzienne życie tworzą silną, rozpoznawalną markę regionu.

Dziedzictwo kulturowe i walory krajobrazowe

Stara Kamienica zachowała wyjątkowo bogate dziedzictwo historyczne i kulturowe. Wśród najważniejszych obiektów wyróżniają się:

• Kościół parafialny Ścięcia św. Jana, z XV wieku, przebudowany w XVII w.

• Ruiny zamku z połowy XVI w.

• Plebania parafii pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela.

• Pozostałości parku wraz z bramą z Herkulesem,

Formy ochrony przyrody:

według danych Centralnego Rejestru From Ochrony Przyrody (CRFOP) z dnia 30.06.2017 na obszarze wsi Kopaniec znajdują się 4 formy ochrony przyrody:

• Zespół Przyrodniczo Krajobrazowy Kamienickie Wzgórza;

Walory krajobrazowe i środowisko

Położenie Starej Kamienicy sprawia, że tu można podziwiać niezwykle urozmaicone krajobrazy: od łagodnych wzgórz po coraz wyższe grzbiety Gór Izerskich, które wznoszą się zaledwie kilkanaście kilometrów na południe od osady. Turystyczne trasy prowadzą przez zalesione tereny, otwarte przestrzenie i punkty widokowe, z których roztaczają się panoramy całej okolicy.

Natura w tych okolicach to również bogaty świat fauny i flory – lasy i łąki są siedliskiem wielu gatunków roślin i zwierząt charakterystycznych dla Sudetów i Pogórza Izerskiego, a wędrując trasami pieszymi można obserwować ich życie w naturalnym otoczeniu.

Dodatkowo pobliskie góry i lasy sprawiają, że przestrzeń wokół Starej Kamienicy jest idealna do rodzinnych spacerów, obserwacji przyrody, odpoczynku na łonie natury oraz wypraw rowerowych o różnym stopniu trudności.

Dawne nazwy miejscowości

• Chemnice (1242),
• Kemnitz (1297),
• Kempnitz (1305),
• villa anteriori Kemenicz (1370),
• Kemmenicz (1370),
• Kemnicz (1380),
• Kamenecz (1380), Kempnicz superior (1384),
• Kamnitz (1687),
• Kemnitz (1726),
• Alt Kemnitz (1765),
• Alt Kamitz (1818),
• Kamniz (1825),
• Chemniz (1825),
• Alt Kemniz (1825),
• Kamenica (1845),
• Alt Kemnitz (1845),
• Kamieniec (1900),
• Altkemnitz (1918),
• Kamienica (1945).

Stara Kamienica dziś dziś

Współczesna Stara Kamienica to nie tylko wieś historyczna, ale także dynamicznie rozwijająca się społeczność, która coraz odważniej patrzy w przyszłość. Działa tu wiele przedsiębiorstw z różnych branż, od firm budowlanych i usług technicznych, po handel, usługi specjalistyczne, edukację i administrację publiczną. W miejscowości funkcjonują aktywne instytucje samorządowe, szkoła, przedszkole, placówki kultury i liczne organizacje społeczne, które integrują mieszkańców i budują lokalną tożsamość.

Coraz więcej osób wybiera Starą Kamienicę jako miejsce do życia ze względu na połączenie spokoju wsi z dostępem do pełnej infrastruktury oraz bliskość Jeleniej Góry, Szklarskiej Poręby i granicy czeskiej. Dobra sieć komunikacyjna, kolej oraz droga wojewódzka sprawiają, że wieś jest atrakcyjna dla inwestorów i przedsiębiorców, którzy dostrzegają potencjał regionu. Rozwija się rynek pracy, rośnie oferta usług i powstają nowe miejsca działalności gospodarczej.

Na życie codzienne wpływa także lokalna aktywność społeczna – mieszkańcy organizują wydarzenia, rozwijają inicjatywy oddolne, dbają o przestrzeń publiczną i wizerunek miejscowości. Dzięki temu Stara Kamienica staje się nowoczesną, otwartą i przyjazną społecznością, w której przeszłość stanowi fundament, a teraźniejszość buduje przyszłość. Jeśli chcesz, mogę stworzyć wersję bardziej ekonomiczną lub jeszcze bardziej „promocyjną”.

Bibliografia:

Słownik geografii turystycznej Sudetów – Góry Izerskie, praca zbiorowa pod red. Marka Staffy, 1989 r.